घुँडा प्रतिस्थापनKnee replacement

यो के होWhat it is

स्वस्थ घुँडामा हड्डीका छेउहरू cartilage भनिने कडा तन्तुले ढाकिएका हुन्छन्, त्यसैले जोर्नी सजिलै चल्छ। Cartilage खिइँदा — धेरैजसो osteoarthritis ले — हड्डीहरू आपसमा घस्रिन्छन् र जोर्नी दुख्ने र कडा हुन्छ। घुँडा प्रतिस्थापन शल्यक्रियामा जोर्नीका बिग्रेका भाग निकालेर धातु र प्लास्टिक भाग राखिन्छ।

In a healthy knee, the ends of the bones are covered with tough tissue called cartilage, so the joint moves smoothly. When cartilage is worn away — most often by osteoarthritis — the bones rub together and the joint becomes painful and stiff. Knee replacement surgery removes the damaged parts of the joint and replaces them with metal and plastic parts.

डाक्टरले कहिले सिफारिस गर्छन्When doctors consider it

• घुँडा दुखाइले तपाईंको जीवनमा ठूलो असर पारिरहेको छ, र घुँडा प्रतिस्थापनका विकल्पले काम गरेका छैनन्।Knee pain is having a big effect on your life, and alternatives to knee replacement have not worked.
• घुँडा प्रतिस्थापन गर्ने धेरैजसो व्यक्तिलाई osteoarthritis हुन्छ — cartilage खिइएर हड्डीहरू आपसमा घस्रिन्छन्।Most people who have a knee replacement have osteoarthritis — the cartilage has worn away so the bones rub together.
• यो कम सामान्य रूपमा अन्य प्रकारका arthritis जस्तै rheumatoid arthritis, वा चोटपछिको arthritis का लागि पनि प्रयोग हुन्छ।It is also used, less commonly, for other types of arthritis such as rheumatoid arthritis, or arthritis following an injury.

कसरी गरिन्छHow it is done

• शल्यचिकित्सकले घुँडाको अगाडि चिरा लगाएर पछाडिको जोर्नीसम्म पुग्न kneecap लाई छेउमा सार्छन्।The surgeon makes a cut down the front of your knee and moves the kneecap to the side to reach the joint behind it.
• तिघ्राको हड्डी र नली हड्डीका बिग्रेका छेउहरू काटेर हटाइन्छ।The damaged ends of the thigh bone and shin bone are cut away.
• दुवै हड्डीका छेउमाथि नयाँ भाग — सामान्यतया धातु र प्लास्टिक — राखेर नयाँ जोर्नी बनाइन्छ। केही व्यक्तिको kneecap को पछाडिको भाग पनि बदलिन्छ।New parts — usually metal and plastic — are fitted over the ends of both bones to create the new joint. Some people also have the back of the kneecap replaced.
• Kneecap लाई ठाउँमा फर्काइन्छ, र चिरा टाँका वा clips ले बन्द गरेर dressing र bandage लगाइन्छ।The kneecap is put back into place, and the cut is closed with stitches or clips and covered with a dressing and bandage.
• पूर्ण घुँडा प्रतिस्थापन (दुवै हड्डीका छेउ) सबैभन्दा सामान्य प्रकार हो। आंशिक प्रतिस्थापनमा घुँडाको एक छेउ मात्र बदलिन्छ — चिरा सानो हुन्छ र निको छिटो हुन्छ।Total knee replacement (both bone ends) is the most common type. In a partial knee replacement only one side of the knee is replaced — the cut is smaller and recovery is quicker.
• शल्यक्रियापछि तपाईं पूर्ण होशमा नआएसम्म recovery room मा आराम गर्नुहुन्छ; दुखाइका लागि औषधि दिइन्छ।After the operation you rest in a recovery room until fully awake; you will be given medicines for pain.

घरमा हेरचाहAftercare at home

• तपाईं शल्यक्रियापछि चाँडै हिँड्न सुरु गर्नुहुन्छ, नर्स र physiotherapist को सहायताले, सुरुमा crutches वा walking frame प्रयोग गरेर।You will start walking soon after the operation, with help from nurses and physiotherapists, using crutches or a walking frame at first.
• Physiotherapist ले सिफारिस गरेका व्यायाम गर्नुहोस् — यसले घुँडाको दीर्घकालीन बल र चलायमानमा मद्दत गर्छ।Follow the exercises your physiotherapist recommends — they help with long-term strength and movement in the knee.
• रगतको गाँठो रोक्न सल्लाहअनुसार compression stockings लगाउनुहोस् — धेरैजसो व्यक्तिले कम्तीमा ६ हप्ता लगाउँछन्।Wear compression stockings as advised, to prevent blood clots — most people wear them for at least 6 weeks.
• सुन्निने घटाउन सक्दो खुट्टा माथि राख्नुहोस्।Keep your leg raised as much as possible to reduce swelling.
• बिस्तारै घटाउँदै जानुहोस्: दुई crutches, त्यसपछि एउटा crutch, त्यसपछि लट्ठी — तयार महसुस भए करिब ६ हप्तापछि सहारा बिना हिँड्ने प्रयास गर्नुहोस्।Step down gradually: two crutches, then one crutch, then a walking stick — try walking without an aid after about 6 weeks if you feel ready.
• टाँका वा clips सामान्यतया करिब १० दिनपछि निकालिन्छ, र करिब ६ हप्तामा follow-up भेट हुन्छ।Stitches or clips are usually taken out after about 10 days, and there is a follow-up appointment at about 6 weeks.
• पहिलो ६ हप्ता खुट्टा क्रस गरेर नबस्नुहोस्, र डाक्टरले हुन्छ नभनेसम्म नयाँ घुँडाले नटेक्नुहोस्।Do not sit with your legs crossed for the first 6 weeks, and do not kneel on your new knee until your doctor says you can.
• पहिलो ३ महिना भारी बोक्ने वा सार्ने घरायसी काम नगर्नुहोस्।Avoid household tasks that involve lifting or moving anything heavy for the first 3 months.
• तयार महसुस भएपछि काममा फर्कनुहोस् — सामान्यतया करिब ६ देखि १२ हप्तापछि, काममा भर पर्छ। गाडी चलाउने: पूर्ण प्रतिस्थापनपछि कम्तीमा ६ हप्ता (आंशिकपछि ३ हप्ता) पर्खनुहोस् र डाक्टरसँग जाँच गर्नुहोस्।Return to work when you feel ready — usually after about 6 to 12 weeks, depending on the job. Driving: wait at least 6 weeks after a total replacement (3 weeks after a partial) and check with your doctor.

खतराका संकेत — तुरुन्त उपचार लिनुहोस्Warning signs — get urgent care

• खुट्टामा धड्कने वा बाउँडिने दुखाइ।Throbbing or cramping pain in your leg.
• कडा ज्वरो, वा तातो, चिसो वा काम्ने महसुस।A high temperature, or feeling hot, cold or shivery.
• घाउबाट तरल वा पीप बग्नु।Oozing or pus from your wound.
• घुँडामा निको नहुने वा बढ्दै गएको रातोपन, छुँदा दुखाइ, सुन्निने वा दुखाइ।Redness, tenderness, swelling or pain in your knee that is not getting better, or is getting worse.
• खुट्टा दुखाइ र सुन्निनसँगै सास फेर्न गाह्रो वा छाती दुखाइ भए तुरुन्त आकस्मिक उपचार लिनुहोस् — यो फोक्सोमा रगतको गाँठो हुन सक्छ।Get emergency care at once if leg pain and swelling come with difficulty breathing or chest pain — this could be a blood clot in the lungs.

जोखिम र जटिलताहरूRisks and complications

• रगतको गाँठो वा DVT — शल्यक्रियापछि रगतको प्रवाह र जम्ने प्रक्रियाका कारण सम्भव; गाँठो दुर्लभ रूपमा फोक्सोसम्म पुग्न सक्छ (pulmonary embolism)। Compression stockings वा रगत पातलो बनाउने औषधिले जोखिम घटाउँछ।Blood clots or DVT — possible because of how blood flows and clots after surgery; a clot can rarely travel to the lungs (pulmonary embolism). Compression stockings or anticoagulant medicines reduce the risk.
• घाउको संक्रमण — सामान्यतया antibiotics ले उपचार हुन्छ; संक्रमण जोर्नीभित्र गहिरो फैलियो भने थप शल्यक्रिया चाहिन सक्छ।Wound infection — usually treated with antibiotics; if infection spreads deep into the joint, further surgery may be needed.
• घुँडा वरिपरिको रगतनली, स्नायु वा ligament मा क्षति — सामान्य होइन; शल्यक्रियाकै क्रममा मर्मत हुन सक्छ वा पछि आफैं निको हुन्छ।Damage to a blood vessel, nerve or ligament around the knee — not common; it can be repaired during surgery or heal afterwards.
• नयाँ घुँडामा जारी समस्या: घुमाउन गाह्रो, जारी दुखाइ र कडापन, वा उभिँदा वा हिँड्दा घुँडा अस्थिर महसुस हुनु। Physiotherapy र व्यायामले मद्दत गर्न सक्छ।Ongoing problems with the new knee: difficulty bending it, ongoing pain and stiffness, or the knee feeling unstable when you stand or walk. Physiotherapy and exercises may help.
• धेरैजसो घुँडा प्रतिस्थापन करिब २५ वर्ष टिक्छ; जीवनमा पछि अर्को प्रतिस्थापन चाहिन सम्भव छ तर सामान्य होइन।Most knee replacements last for about 25 years; a further replacement later in life is possible but not common.

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरूQuestions people ask

विशेषज्ञ खोज्नुहोस्Find a specialist

घुँडा प्रतिस्थापन हाडजोर्नी (orthopedic) शल्यचिकित्सकले गर्छन्। NepalDoc का सूचीहरू हेर्नुहोस्।

Knee replacements are performed by orthopedic surgeons. Browse NepalDoc's listings.

सम्बन्धित गाइडRelated guide

Arthritis बारे हाम्रो गाइड पढ्नुहोस्: प्रकार, लक्षण, निदान र उपचार, जोर्नी क्षतिले शल्यक्रियासम्म पुर्‍याउने अवस्थासहित।

Read our guide to arthritis: types, symptoms, diagnosis and treatments, including when joint damage leads to surgery.

जानकारीका लागि मात्र — चिकित्सकीय सल्लाह होइनInformational only — not medical advice

यो मार्गदर्शन सामान्य शिक्षाका लागि हो, निदान वा व्यक्तिगत उपचार योजना होइन। योग्य चिकित्सकले तपाईंका लक्षण र स्वास्थ्य इतिहास मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

This guide is general education, not a diagnosis or personal treatment plan. A qualified clinician should assess your symptoms and medical history.