आहार तथा पोषण

खानपान मार्गदर्शन, prescription होइन

उमेर, गर्भावस्था, रोग, allergy र औषधिअनुसार आवश्यकता फरक हुन्छ। यी मार्गदर्शनलाई सुरुआतका रूपमा लिनुहोस् र व्यक्तिगत सल्लाहका लागि योग्य चिकित्सकलाई सोध्नुहोस्।

Dietitian सूची छिट्टै आउँदैछ

नेपालडकसँग अहिलेसम्म प्रमाणित dietitian सूची छैन, त्यसैले यहाँ कुनै सेवा प्रदायक देखाइएको वा अनुमान गरिएको छैन।

मधुमेहमैत्री नेपाली थाली

तरकारी, protein र नापिएको भात, रोटी वा अन्य स्टार्च वरिपरि परिचित थाली मिलाउनुहोस्।

• थालीको करिब आधा भाग साग, काउली, सिमी वा काँक्राजस्ता कम स्टार्च भएका तरकारीले भर्नुहोस्।
• दाल, गेडागुडी, अण्डा, माछा, कुखुरा वा अन्य protein प्रयोग गर्नुहोस्; धेरै तारेका परिकार सीमित गर्नुहोस्।
• चिनी भएका पेयको सट्टा पानी रोज्नुहोस् र जुसभन्दा फललाई खाना वा खाजासँग लिनुहोस्।
• खाना बदल्दा चिकित्सकले दिएको औषधि वा insulin नछोड्नुहोस्।

मातृ पोषण

गर्भावस्था र स्तनपानमा नियमित विविध खानाले आमा र शिशुलाई सहयोग गर्छ; supplement को आवश्यकता गर्भजाँचमा पुष्टि गर्नुपर्छ।

• अन्न, दाल वा गेडागुडी, तरकारी, फलफूल, दूध वा विकल्प र सुरक्षित protein भएका विविध खाना खानुहोस्।
• iron र folic acid सल्लाहअनुसार ठीकसँग लिनुहोस्; नाम र मात्रा चिकित्सकले दिएको मान्नुहोस्।
• सुरक्षित पानी प्रयोग गर्नुहोस्, फलफूल–तरकारी धुनुहोस् र काँचो वा अधपकाएको पशुजन्य खाना नखानुहोस्।
• लगातार बान्ता, खाना खान नसक्ने, सुन्निने, धेरै टाउको दुख्ने वा भ्रूणको चाल घटे स्वास्थ्य सेवा लिनुहोस्।

६ महिनापछि बाल पोषण

करिब ६ महिनामा स्तनपान जारी राख्दै सुरक्षित, बाक्लो र पोषिलो पूरक खाना सुरु गर्नुहोस्।

• थोरै मात्राबाट सुरु गरी बिस्तारै बनावट, मात्रा र विविधता बढाउनुहोस्।
• मसिएको दाल, गेडागुडी, अण्डा, मासु वा उपलब्ध भए fortified खाना जस्ता iron-युक्त खाना दिनुहोस्।
• धैर्यपूर्वक बच्चाको संकेतअनुसार खुवाउनुहोस्; जबरजस्ती नगर्नुहोस्।
• ६–८ महिनामा दिनमा २–३ पटक; ९ महिनापछि भोकअनुसार खाना बढाई पोषिलो खाजा थप्नुहोस्।

मुटुमैत्री खानपान

कम नुन, कम तेल र कम प्रशोधित खानाले मुटु स्वास्थ्य र रक्तचाप हेरचाहलाई सहयोग गर्छ।

• सबै खानाबाट जम्मा नुन दिनमा करिब १ चिया चम्चाभन्दा कम राख्नुहोस्; iodized salt थोरै प्रयोग गर्नुहोस्।
• नुन थप्नुअघि खाना चाख्नुहोस् र अचार, instant noodles, प्याकेट खाजा र नुनिला sauce सीमित गर्नुहोस्।
• धेरै तार्नुको सट्टा बाफ, उसिन्ने, grill वा थोरै तेलमा पकाउने रोज्नुहोस्।
• unsaturated oil थोरै प्रयोग गर्नुहोस् र सुर्तीबाट टाढा रहनुहोस्।

तौल व्यवस्थापनका आधार

छिटो तौल घटाउने diet वा अप्रमाणित slimming product भन्दा टिकाउ दिनचर्या महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

• नियमित समयमा खाना खानुहोस् र मात्रा, भोक तथा पेट भरिएको संकेत ध्यान दिनुहोस्।
• तरकारी, साबुत अन्न, दाल वा गेडागुडी र अन्य protein भएका खानालाई आधार बनाउनुहोस्।
• आफ्नो स्वास्थ्य र चलायमानताअनुसार सुरक्षित तरिकाले नियमित चल्नुहोस्।
• कारण नखुलेको छिटो तौल परिवर्तन वा औषधि/रोगले तौलमा असर गरे चिकित्सकीय सल्लाह लिनुहोस्।

ज्येष्ठ नागरिकका लागि पोषण

सानो तर पोषिलो खाना, पर्याप्त तरल र चपाउन वा निल्न ध्यानले ज्येष्ठ नागरिकलाई शक्ति कायम राख्न सहयोग गर्छ।

• खानामा dal, गेडागुडी, अण्डा, dairy, माछा, मासु वा उपयुक्त विकल्पबाट protein समावेश गर्नुहोस्।
• चिकित्सकले तरल सीमित नगरेको भए पानी र चिनी नभएका तरल नियमित दिनुहोस्।
• आवश्यक परे नरम बनावट प्रयोग गर्नुहोस्, तर नयाँ निल्ने समस्या भए जाँच गराउनुहोस्।
• vitamin B12, vitamin D, calcium वा अन्य supplement नियमित सुरु गर्नुअघि चिकित्सकलाई सोध्नुहोस्।

जानकारीका लागि मात्र — चिकित्सकीय सल्लाह होइन

यी मार्गदर्शनले रोग निदान गर्दैनन् वा योग्य स्वास्थ्यकर्मीको सेवा प्रतिस्थापन गर्दैनन्।