PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder)

Overviewपरिचय

PTSD follows events that involve death, threat of death, serious injury or sexual violence — experienced directly, witnessed, or learned about when they happen to someone close. Nepal's realities give many people exposure: road accidents, earthquakes and floods, conflict in past decades, violence at home, and dangerous migration journeys. In the weeks after such an event, nightmares, jumpiness and intrusive memories are common and usually fade. PTSD is when they persist beyond about a month and keep the person imprisoned by the event: the alarm stays on, reminders are avoided, mood flattens, and life narrows. It is an injury, not a character flaw — and it has specific, effective treatments.

PTSD मृत्यु, मृत्युको धम्की, गम्भीर चोट वा यौन हिंसा समावेश हुने घटनापछि आउँछ — सीधै अनुभव गरिएको, देखिएको, वा नजिकको व्यक्तिलाई हुँदा थाहा पाइएको। नेपालका वास्तविकताले धेरै मानिसलाई सम्पर्क दिन्छन्: सडक दुर्घटना, भूकम्प र बाढी, विगत दशकको द्वन्द्व, घरमा हिंसा, र खतरनाक बसाइँसराइ यात्रा। यस्तो घटनापछिका हप्ताहरूमा दुःस्वप्न, झस्कने र अनिच्छित रूपमा घुस्ने स्मृति सामान्य छन् र सामान्यतया हराउँछन्। PTSD त्यतिबेला हुन्छ जब ती करिब एक महिनाभन्दा बढी टिक्छन् र व्यक्तिलाई घटनाले कैद राख्छन्: सतर्कता चालु रहन्छ, सम्झना गराउने कुरा टारिन्छ, मनोदशा समतल हुन्छ, र जीवन साँघुरिन्छ। यो चोट हो, चरित्रको कमजोरी होइन — र यसको विशिष्ट, प्रभावकारी उपचार छ।

Symptomsलक्षणहरू

• Intrusive memories, distressing dreams, or flashbacks of the eventघटनाका अनिच्छित रूपमा घुस्ने स्मृति, पीडादायी सपना, वा flashback
• Strong physical or emotional reactions to remindersसम्झना गराउने कुराप्रति बलियो शारीरिक वा भावनात्मक प्रतिक्रिया
• Avoiding places, people, conversations or feelings linked to the eventघटनासँग जोडिएका ठाउँ, मानिस, कुराकानी वा भावना टार्ने
• Persistent negative mood, guilt or shame; feeling detached or numbनिरन्तर नकारात्मक मनोदशा, अपराधबोध वा लाज; अलग वा सुन्न महसुस
• Loss of interest and difficulty feeling positive emotionsरुचि हराउने र सकारात्मक भावना महसुस गर्न कठिनाइ
• Being constantly on guard, easily startled, irritable or recklessनिरन्तर सतर्क, सजिलै झस्कने, झर्किने वा लापरवाह
• Poor concentration and broken sleepध्यान कमजोर र बिथोलिने निद्रा

Causes & risk factorsकारण र जोखिम कारकहरू

PTSD is caused by the traumatic event itself acting on a vulnerable system — vulnerability shaped by genetics, earlier trauma (especially in childhood), the severity and duration of the event, whether it involved human cruelty, and how much support existed afterwards. It can affect survivors, witnesses, rescue workers, and family members who learn of a violent or accidental death.

PTSD संवेदनशील प्रणालीमाथि कार्य गर्ने आघातजन्य घटना आफैंले निम्त्याउँछ — संवेदनशीलता आनुवंशिकता, अघिल्लो trauma (विशेष गरी बाल्यकालमा), घटनाको गम्भीरता र अवधि, यसमा मानव क्रूरता थियो कि थिएन, र पछि कति सहयोग थियो भन्नेले आकार दिन्छन्। यसले जीवित, साक्षी, उद्धारकर्मी, र हिंसात्मक वा आकस्मिक मृत्युबारे थाहा पाउने परिवारका सदस्यलाई असर गर्न सक्छ।

How it is diagnosedनिदान कसरी हुन्छ

A clinician confirms the exposure, the four symptom groups (re-experiencing, avoidance, negative mood/thinking, hyper-alertness), duration beyond a month, and real impact on life — while distinguishing PTSD from depression, anxiety, grief and the normal early stress response (acute stress disorder in the first month). Assessment is paced: you will not be forced to retell everything in detail at the first visit.

चिकित्सकले सम्पर्क, चार लक्षण समूह (पुनः अनुभव, टार्ने बानी, नकारात्मक मनोदशा/सोच, अत्यधिक सतर्कता), एक महिनाभन्दा बढी अवधि, र जीवनमा वास्तविक असर पुष्टि गर्छन् — साथै PTSD लाई डिप्रेसन, चिन्ता, शोक र सामान्य प्रारम्भिक तनाव प्रतिक्रिया (पहिलो महिनामा acute stress disorder) बाट छुट्याउँछन्। मूल्याङ्कन गतिमा हुन्छ: पहिलो भेटमा तपाईंलाई सबै कुरा विस्तारमा सुनाउन बाध्य गरिँदैन।

Treatment optionsउपचारका विकल्पहरू

Trauma-focused talking therapies are the first-line treatment: trauma-focused CBT and EMDR help the memory finish processing so reminders lose their charge; they are structured and paced, and you stay in control of the speed. Medicines a clinician may use include sertraline, paroxetine or venlafaxine, which can reduce symptom intensity; medicines for nightmares are sometimes considered. Sedatives are generally avoided. Recovery does not require forgetting — it means the memory becomes a memory, not a present danger.

Trauma-केन्द्रित कुरा गर्ने थेरापी पहिलो उपचार हो: trauma-focused CBT र EMDR ले स्मृतिलाई प्रक्रिया पूरा गर्न मद्दत गर्छ ताकि सम्झना गराउने कुराले आफ्नो शक्ति गुमाओस्; ती संरचित र गतिमा हुन्छन्, र गतिमा तपाईं नै नियन्त्रणमा रहनुहुन्छ। चिकित्सकले प्रयोग गर्न सक्ने औषधिमा sertraline, paroxetine वा venlafaxine पर्छन्, जसले लक्षणको तीव्रता घटाउन सक्छ; दुःस्वप्नका लागि औषधि कहिलेकाहीं विचार गरिन्छ। शान्त पार्ने औषधि सामान्यतया टाढा राखिन्छ। निको हुनु भनेको बिर्सनु आवश्यक होइन — यसको अर्थ स्मृति वर्तमान खतरा होइन, स्मृति बन्नु हो।

Living with it — self-careयससँग जीवन — आत्म-हेरचाह

Stability first: regular sleep, meals, gentle movement and limited alcohol (which worsens nightmares and rebound anxiety). Grounding helps during surges — name five things you can see, feel your feet on the floor, remind yourself of today's date and place. Tell one trusted person what helps and what does not (surprises, certain sounds or places). Festivals, anniversaries and news footage can stir symptoms for years; plan for them rather than being ambushed.

पहिले स्थिरता: नियमित निद्रा, खाना, नम्र हिँडडुल र सीमित रक्सी (जसले दुःस्वप्न र फर्कने चिन्ता बिगार्छ)। छालका बेला grounding ले मद्दत गर्छ — देख्न सक्ने पाँच कुरा नाम दिनुहोस्, भुइँमा खुट्टा महसुस गर्नुहोस्, आफैंलाई आजको मिति र ठाउँ सम्झाउनुहोस्। एउटा विश्वासिलो व्यक्तिलाई के ले मद्दत गर्छ र के ले गर्दैन भन्नुहोस् (अचम्म, निश्चित आवाज वा ठाउँ)। चाडपर्व, वार्षिक तिथि र समाचार दृश्यले वर्षौंसम्म लक्षण उब्जाउन सक्छ; झट्का खानुको सट्टा तिनका लागि योजना बनाउनुहोस्।

Myth vs factभ्रम र तथ्य

Myth: PTSD only happens to soldiers.

Fact: Combat is one cause among many. Road accidents, disasters, assault, domestic violence and traumatic childbirth or medical events are common causes in civilian life — and survivors of all of them deserve treatment.

PTSD सिपाहीलाई मात्र हुन्छ। — लडाइँ धेरै कारणमध्ये एउटा हो। सडक दुर्घटना, विपत्ति, आक्रमण, घरेलु हिंसा र आघातजन्य प्रसूति वा चिकित्सा घटना नागरिक जीवनमा सामान्य कारण हुन् — र ती सबैका जीवितले उपचार पाउनुपर्छ।

Find a psychiatrist in Nepalनेपालमा मनोचिकित्सक खोज्नुहोस्

Browse psychiatrists across Nepal in the NepalDoc directory and choose the care that fits you.

NepalDoc निर्देशिकामा नेपालभरका मनोचिकित्सकहरू हेर्नुहोस् र आफूलाई मिल्ने हेरचाह छान्नुहोस्।

Frequently asked questionsबारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

Related conditionsसम्बन्धित अवस्थाहरू

Informational only — not medical adviceजानकारीका लागि मात्र — चिकित्सकीय सल्लाह होइन

This guide is general education, not a diagnosis or personal treatment plan. A qualified clinician should assess your symptoms and medical history.

यो मार्गदर्शन सामान्य शिक्षाका लागि हो, निदान वा व्यक्तिगत उपचार योजना होइन। योग्य चिकित्सकले तपाईंका लक्षण र स्वास्थ्य इतिहास मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।