मानसिक स्वास्थ्य
तपाईंलाई आत्महत्याको विचार आइरहेको छ भने कृपया पहिले यो पढ्नुहोस्: यी विचारहरू गहिरो पीडाका संकेत हुन्, असफलताका होइनन्, र यी हट्न सक्छन्। नेपालमा अहिले नै सहयोग उपलब्ध छ। प्रशिक्षित परामर्शदातासँग कुरा गर्न राष्ट्रिय आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६ मा फोन गर्नुहोस्, वा आपतकालमा १०२ मा फोन गर्नुहोस् वा नजिकको अस्पतालको आपतकालीन विभागमा जानुहोस्। तपाईंले यो एक्लै बोक्नु पर्दैन।
यो पृष्ठ नेपालडक टोलीले सामान्य शिक्षाका लागि सरल भाषामा लेखेको हो। तथ्यहरू यस पृष्ठको अन्त्यमा दिइएका प्राथमिक स्रोतहरूसँग जाँचिएका छन्।
क्लिनिकल समीक्षा: बाँकीक्लिनिकल समीक्षा बाँकी छ — यो पृष्ठ अझै नाम तोकिएका चिकित्सकबाट स्वीकृत भएको छैन। समीक्षा भएपछि समीक्षकको नाम र मिति यहाँ देखिनेछ।
आत्महत्याको विचार — जीवन बाँच्न लायक छैन भन्ने सोच, वा आफूबिना अरूलाई राम्रो हुन्छ भन्ने सोच — मानिसले सोचेभन्दा बढी सामान्य छ, र यो पीडा, बिरामी वा दबाब व्यक्तिले एक्लै बोक्न सक्नेभन्दा बढी भएको संकेत हो। यी प्रायः डिप्रेसन, चिन्ता, मदिराको समस्या जस्ता उपचार गर्न सकिने अवस्था, वा अत्यधिक तनाव, क्षति वा एक्लोपनसँग जोडिएका हुन्छन्। यी चरित्रको कमजोरी होइनन्, र यी जीवनभरको सजाय पनि होइनन्।
यी विचारहरू प्रायः छालझैँ आउँछन्। स्थायी महसुस भए पनि समय, विश्राम, सम्बन्ध र उपचारसँग परिवर्तन हुन्छन् — आत्महत्याको संकटबाट गुज्रिएका धेरै मानिस पछि आफू बाँचेको र सहयोग पाएकोमा खुसी हुन्छन्। WHO का अनुसार आत्महत्या युवामा मृत्युको प्रमुख कारणमध्ये एक हो, त्यसैले चाँडै सहयोग खोज्नु महत्त्वपूर्ण छ: सहयोग र उपचारले काम गर्छ, र निको हुनु सामान्य छ।
सहयोग माग्नु कमजोरी होइन। यो पीडाको उपचार हुन दिने कदम हो, अन्य कुनै गम्भीर बिरामीमा हेरचाह खोजेजस्तै।
राष्ट्रिय आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन (स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय): ११६६ — निःशुल्क र गोप्य। कोही तत्काल खतरामा भए १०२ मा फोन गर्नुहोस्।
तपाईं साथी वा परिवारका सदस्यबारे चिन्तित हुनुहुन्छ भने उनीहरूलाई सीधै र शान्त रूपमा सोध्नुहोस् कि उनीहरू आत्महत्याबारे सोच्दै छन् कि छैनन्। सीधै सोध्दा विचार रोपिँदैन — अनुसन्धान र WHO मार्गदर्शन दुवै सहमत छन् कि यसले सहयोगको ढोका खोल्छ र प्रायः व्यक्तिका लागि राहत हुन्छ।
निर्णय नगरी, बहस नगरी वा सानो नठानी सुन्नुहोस्। उनीहरूलाई बोल्न दिनुहोस्, उनीहरूले भनेको कुरालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुहोस्, र आत्महत्याको विचार गोप्य राख्ने वाचा नगर्नुहोस् — बरु सहयोग खोज्न मद्दत गर्ने वाचा गर्नुहोस्।
जोखिम तत्काल महसुस भए उनीहरूसँग बस्नुहोस्, र त्यही दिन सहयोगसँग जोड्न मद्दत गर्नुहोस्: सँगै ११६६ मा फोन गर्नुहोस्, डाक्टर वा परामर्शदातालाई सम्पर्क गर्नुहोस्, वा सँगै नजिकको अस्पतालको आपतकालीन विभागमा जानुहोस्। सक्नुहुन्छ भने उनीहरू र आफूलाई हानि पुर्याउन प्रयोग गर्न सकिने कुनै पनि कुराबीच दूरी राख्न मद्दत गर्नुहोस्।
पछि पनि सम्पर्क गरिरहनुहोस् — सन्देश, भेट, निम्तो। निको हुन समय लाग्छ, र निरन्तर सम्बन्ध आफैँमा सुरक्षात्मक हुन्छ। र आफ्नो पनि ख्याल राख्नुहोस्: संकटमा परेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु भारी हुन्छ, र सहयोगकर्ताका रूपमा मार्गदर्शनका लागि तपाईंले पनि ११६६ मा फोन गर्न सक्नुहुन्छ।
विशेषज्ञको सहयोगले काम गर्छ। परामर्श र कुराकानी उपचारले मानिसलाई आत्महत्याको विचारमुनिको पीडा बुझ्न, संकटसँग जुध्ने तरिका बनाउन, र भारी महसुस हुने समस्याहरू कदम कदम समाधान गर्न मद्दत गर्छ। धेरै मानिसले नियमित सत्रपछि वास्तविक फरक महसुस गर्छन्।
आत्महत्याको विचार प्रायः डिप्रेसन वा चिन्ता जस्ता उपचार गर्न सकिने बिरामीको अंश हुन्छ। डाक्टर वा मनोचिकित्सकले यसको मूल्यांकन गर्न र आवश्यक परे उपचारसँगै अन्तर्निहित बिरामीका लागि औषधि दिन सक्नुहुन्छ। फलो-अप नियमित हुँदा उपचार सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ — राम्रो महसुस गर्न थालेपछि पनि भेटमा जानुहोस्, र विचार फर्किए हेरचाह टोलीलाई तुरुन्त भन्नुहोस्।
नेपालमा सहयोग ११६६ हेल्पलाइनमार्फत, अस्पतालका मनोचिकित्सक र परामर्शदातामार्फत, र धेरै जिल्ला अस्पतालमा समावेश मानसिक स्वास्थ्य सेवामार्फत उपलब्ध छ। खर्च वा दूरी बाधा भए निःशुल्क हेल्पलाइनबाट सुरु गर्नुहोस् — परामर्शदाताले तपाईंलाई नजिकको उपलब्ध सहयोगतर्फ देखाउन सक्नुहुन्छ।
भ्रम: आत्महत्याबारे कुरा गर्दा कसैको मनमा विचार रोपिन्छ। तथ्य: रोपिँदैन। आत्महत्याको विचारबारे सीधै र मायालु रूपमा सोध्दा व्यक्तिलाई सहयोग स्वीकार गर्न सजिलो हुन्छ, र यो WHO मार्गदर्शनमा सिफारिस गरिएको छ।
भ्रम: आत्महत्याबारे कुरा गर्ने मानिस ध्यान खोजिरहेका मात्र हुन्। तथ्य: आत्महत्याबारे कुरा गर्नु हरेकपटक गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने चेतावनी संकेत हो। आत्महत्याबाट मर्ने धेरै मानिसले चेतावनी संकेत देखाएका हुन्छन्, र हेरचाह र सहयोगले प्रतिक्रिया दिँदा जीवन बच्न सक्छ।
प्रशिक्षित परामर्शदातासँग गोप्य रूपमा कुरा गर्न राष्ट्रिय आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६ मा फोन गर्नुहोस्। अहिले नै कदम चाल्न सक्नुहुन्छ जस्तो लागे एम्बुलेन्सका लागि १०२ मा फोन गर्नुहोस् वा नजिकको अस्पतालको आपतकालीन विभागमा जानुहोस्।
धेरै मानिसका लागि हुन्छ। प्रशिक्षित परामर्शदातासँग कुरा गर्दा संकटको तीव्रता घट्न सक्छ, एक्लो महसुस कम हुन सक्छ, र तपाईंलाई नजिकको निरन्तर सहयोग र उपचारसँग जोड्न सक्छ।
सीधै र मायालु रूपमा सोध्नुहोस्: 'तिमी आत्महत्याबारे सोच्दै छौ?' निर्णयबिना सुन्नु र उनीहरूलाई ११६६ मा फोन गर्न वा डाक्टरसँग भेट्न मद्दत गर्नु डरले चुप बस्नुभन्दा धेरै सहयोगी हुन्छ।
होइन। आत्महत्याको विचार प्रायः छालझैँ आउँछ र समय, विश्राम, सम्बन्ध र उपचारसँग कम हुन्छ। यसबाट गुज्रिएका धेरै मानिस पछि सहयोग खोजेको र बाँचेकोमा खुसी हुन्छन्।
निःशुल्क ११६६ हेल्पलाइनबाट सुरु गर्नुहोस्। मानसिक स्वास्थ्य सेवा सरकारी अस्पतालमा पनि उपलब्ध छ, लगनखेलको मानसिक अस्पताल र धेरै जिल्ला अस्पतालसहित, कम वा बिना खर्चमा। हेल्पलाइन परामर्शदाताले तपाईंलाई नजिकको विकल्पतर्फ मार्गदर्शन गर्न सक्नुहुन्छ।
यस पृष्ठका तथ्यहरू नोभेम्बर २०२६ मा यी स्रोतहरूसँग जाँचिएका हुन्।
यो मार्गदर्शन सामान्य शिक्षाका लागि हो, निदान वा व्यक्तिगत उपचार योजना होइन। योग्य चिकित्सकले तपाईंका लक्षण र स्वास्थ्य इतिहास मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।
नेपालडकका सबै खण्ड, एकै ठाउँमा।