मानसिक स्वास्थ्य
PTSD आघातजन्य घटना अनुभव गरेपछि वा देखेपछि विकसित हुन सक्छ। स्मृति विगतका रूपमा फाइल हुन असफल हुन्छ, त्यसैले शरीरले खतरा उपस्थित भएझैं प्रतिक्रिया दिन्छ: पुनः अनुभव, टार्ने बानी, सुन्नता र निरन्तर सतर्कता।
PTSD आघातजन्य घटना अनुभव गरेपछि वा देखेपछि विकसित हुन सक्छ। स्मृति विगतका रूपमा फाइल हुन असफल हुन्छ, त्यसैले शरीरले खतरा उपस्थित भएझैं प्रतिक्रिया दिन्छ: पुनः अनुभव, टार्ने बानी, सुन्नता र निरन्तर सतर्कता। PTSD आघातजन्य घटनापछि आउँछ; complex PTSD ले लामो वा दोहोरिने trauma पछि आत्म-छवि, भावना र सम्बन्धमा कठिनाइ थप्छ।
घटनाका अनिच्छित रूपमा घुस्ने स्मृति, पीडादायी सपना, वा flashback; सम्झना गराउने कुराप्रति बलियो शारीरिक वा भावनात्मक प्रतिक्रिया; घटनासँग जोडिएका ठाउँ, मानिस, कुराकानी वा भावना टार्ने; निरन्तर नकारात्मक मनोदशा, अपराधबोध वा लाज; अलग वा सुन्न महसुस; रुचि हराउने र सकारात्मक भावना महसुस गर्न कठिनाइ; निरन्तर सतर्क, सजिलै झस्कने, झर्किने वा लापरवाह; ध्यान कमजोर र बिथोलिने निद्रा
PTSD संवेदनशील प्रणालीमाथि कार्य गर्ने आघातजन्य घटना आफैंले निम्त्याउँछ — संवेदनशीलता आनुवंशिकता, अघिल्लो trauma (विशेष गरी बाल्यकालमा), घटनाको गम्भीरता र अवधि, यसमा मानव क्रूरता थियो कि थिएन, र पछि कति सहयोग थियो भन्नेले आकार दिन्छन्। यसले जीवित, साक्षी, उद्धारकर्मी, र हिंसात्मक वा आकस्मिक मृत्युबारे थाहा पाउने परिवारका सदस्यलाई असर गर्न सक्छ। घटनाको गम्भीरता र अवधि, मानव-निर्मित trauma, अघिल्लो trauma, र पछि कम सहयोगले जोखिम बढाउँछ।
घटनापछि करिब एक महिनाभन्दा बढी लक्षण टिके, वा कुनै पनि बेला गम्भीर भए, चिकित्सकलाई भेट्नुहोस्। Trauma-केन्द्रित थेरापी प्रभावकारी छ — तपाईंले सतर्क भएरै बाँच्नु पर्दैन। Trauma लक्षणसँगै आफूलाई हानि गर्ने सोच, भारी रक्सी वा लागूपदार्थ प्रयोग, घरमा हिंसा, वा आफ्नो वा बच्चाको हेरचाह गर्न नसक्ने अवस्था आए त्यसै दिन मद्दत लिनुहोस् — यस पृष्ठको संकट बाकस हेर्नुहोस्।
चिकित्सकले सम्पर्क, चार लक्षण समूह (पुनः अनुभव, टार्ने बानी, नकारात्मक मनोदशा/सोच, अत्यधिक सतर्कता), एक महिनाभन्दा बढी अवधि, र जीवनमा वास्तविक असर पुष्टि गर्छन् — साथै PTSD लाई डिप्रेसन, चिन्ता, शोक र सामान्य प्रारम्भिक तनाव प्रतिक्रिया (पहिलो महिनामा acute stress disorder) बाट छुट्याउँछन्। मूल्याङ्कन गतिमा हुन्छ: पहिलो भेटमा तपाईंलाई सबै कुरा विस्तारमा सुनाउन बाध्य गरिँदैन।
Trauma-केन्द्रित कुरा गर्ने थेरापी पहिलो उपचार हो: trauma-focused CBT र EMDR ले स्मृतिलाई प्रक्रिया पूरा गर्न मद्दत गर्छ ताकि सम्झना गराउने कुराले आफ्नो शक्ति गुमाओस्; ती संरचित र गतिमा हुन्छन्, र गतिमा तपाईं नै नियन्त्रणमा रहनुहुन्छ। चिकित्सकले प्रयोग गर्न सक्ने औषधिमा sertraline, paroxetine वा venlafaxine पर्छन्, जसले लक्षणको तीव्रता घटाउन सक्छ; दुःस्वप्नका लागि औषधि कहिलेकाहीं विचार गरिन्छ। शान्त पार्ने औषधि सामान्यतया टाढा राखिन्छ। निको हुनु भनेको बिर्सनु आवश्यक होइन — यसको अर्थ स्मृति वर्तमान खतरा होइन, स्मृति बन्नु हो।
फलो-अपमा जानुहोस्, चिकित्सकले दिएको उपचार निर्देशनअनुसार लिनुहोस् र लक्षणमा आएको परिवर्तन ध्यान दिनुहोस्। आफ्नो लागि कुन खाना, गतिविधि, निद्रा र दैनिक बानी सुरक्षित छन् भनेर सोध्नुहोस्; आहार तथा पोषण केन्द्रमा व्यावहारिक सुरुआती मार्गदर्शन छ।
Trauma पछि प्रारम्भिक व्यावहारिक र भावनात्मक सहयोग, सुरक्षा, र लक्षण टिकेमा चाँडो उपचारले दीर्घकालीन PTSD को जोखिम घटाउँछ।
सक्दैन। चिकित्सकले इतिहास र जाँचलाई आवश्यक परे उपयुक्त परीक्षणसँग जोड्छन्।
स्वस्थ खाना, गतिविधि, निद्रा र सुर्तीबाट टाढा रहनुले हेरचाहलाई सहयोग गर्छ, तर चिकित्सकले दिएको उपचार वा फलो-अपको विकल्प होइन।
लक्षण कहिलेदेखि सुरु भयो भन्ने विवरण, चलिरहेका औषधि र supplement, allergy तथा सम्बन्धित परीक्षण नतिजा वा घरमा नापेको विवरण लैजानुहोस्।
यो मार्गदर्शन सामान्य शिक्षाका लागि हो, निदान वा व्यक्तिगत उपचार योजना होइन। योग्य चिकित्सकले तपाईंका लक्षण र स्वास्थ्य इतिहास मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।