क्यान्सर

यो के हो

क्यान्सर असामान्य कोषहरू सामान्य नियन्त्रणभन्दा बाहिर बढेर नजिकका तन्तुमा पस्न वा शरीरका अन्य भागमा फैलिन सक्ने रोगहरूको ठूलो समूह हो। क्यान्सरलाई सुरु भएको अङ्ग र सम्बन्धित कोषको प्रकारअनुसार नाम दिइन्छ। मुख्य समूहमा carcinoma, sarcoma, leukemia र lymphoma जस्ता रगतका क्यान्सर तथा मस्तिष्क वा मेरुदण्डका क्यान्सर पर्छन्।

चेतावनी संकेतहरू

सम्भावित चेतावनी संकेतमा नयाँ वा बदलिँदो गाँठो, कारण नखुलेको रक्तस्राव, निको नहुने घाउ, लगातार खोकी वा स्वर बस्ने, दिसा वा पिसाबको बानी लामो समय बदलिने, निल्न गाह्रो, कारण नखुलेको तौल घट्ने, असामान्य थकान वा बदलिँदो कोठी पर्छन्। यी लक्षणका कारण क्यान्सरबाहेक पनि हुन सक्छन्, तर लगातार परिवर्तनको जाँच आवश्यक हुन्छ।

कारण र जोखिमका कारक

कोषको वृद्धि नियन्त्रण गर्ने आनुवंशिक परिवर्तन बिग्रिँदा क्यान्सर सुरु हुन्छ। सुर्ती, मदिरा, केही संक्रमण, ultraviolet वा अन्य radiation, केही कामसम्बन्धी सम्पर्क, उमेर र वंशाणुगत परिवर्तनले भूमिका खेल्न सक्छन्, तर कारण सधैं थाहा हुँदैन। जोखिम क्यान्सरको प्रकारअनुसार फरक हुन्छ। सुर्तीबाट टाढा रहनु, मदिरा सीमित गर्नु, स्वस्थ दिनचर्या अपनाउनु, सिफारिस भए क्यान्सरसँग सम्बन्धित संक्रमणविरुद्ध खोप लगाउनु र उपयुक्त screening मा सहभागी हुनुले केही जोखिम घटाउन सक्छ।

कहिले डाक्टर भेट्ने

नयाँ गाँठो वा कारण नखुलेको लक्षण लगातार रह्यो, बिग्रियो वा दोहोरियो भने डाक्टर भेट्नुहोस्। screening ले केही क्यान्सर लक्षण सुरु हुनुअघि भेटाउन सक्छ; कुन screening उपयुक्त हुन्छ भन्ने उमेर, लिङ्ग, पारिवारिक इतिहास र अन्य जोखिममा निर्भर हुन्छ। धेरै कारण नखुलेको रक्तस्राव, खोक्दा वा बान्तामा रगत, अचानक सास गाह्रो, नयाँ कमजोरी वा अलमल, नियन्त्रण नहुने दुखाइ वा छिटो बिग्रँदो लक्षणमा तुरुन्त उपचार लिनुहोस्।

कसरी निदान गरिन्छ

चिकित्सकले शारीरिक जाँच, imaging, प्रयोगशाला परीक्षण र biopsy प्रयोग गर्न सक्छन्। तन्तु जाँच्ने biopsy ले प्रायः क्यान्सरको प्रकार पुष्टि गर्छ; थप परीक्षणले फैलिएको छ कि छैन देखाउन सक्छ।

उपचारको सामान्य जानकारी

उपचार क्यान्सरको प्रकार, स्थान, चरण, समग्र स्वास्थ्य र व्यक्तिको लक्ष्यमा निर्भर हुन्छ। विशेषज्ञ टोलीले तय गरेको surgery, radiotherapy, chemotherapy, hormone therapy, targeted therapy, immunotherapy वा सहायक तथा palliative care समावेश हुन सक्छ।

यससँग जीवन बिताउने

फलो-अपमा जानुहोस्, चिकित्सकले दिएको उपचार निर्देशनअनुसार लिनुहोस् र लक्षणमा आएको परिवर्तन ध्यान दिनुहोस्। आफ्नो लागि कुन खाना, गतिविधि, निद्रा र दैनिक बानी सुरक्षित छन् भनेर सोध्नुहोस्; आहार तथा पोषण केन्द्रमा व्यावहारिक सुरुआती मार्गदर्शन छ।

रोकथाम

हरेक क्यान्सर रोक्न सकिँदैन। सुर्तीबाट टाढा रहनुहोस्, मदिरा सीमित गर्नुहोस्, अत्यधिक ultraviolet बाट छाला जोगाउनुहोस्, सक्रिय रहनुहोस्, विविध खाना खानुहोस्, सिफारिस गरिएको खोप लिनुहोस् र उमेर तथा जोखिमअनुसार योग्य स्वास्थ्य सेवाले दिने screening प्रयोग गर्नुहोस्।

भ्रम र तथ्य

भ्रम: सबै क्यान्सर एउटै हुन्छन्। तथ्य: क्यान्सर सुरु भएको स्थान, कोषको प्रकार र चरणअनुसार फरक हुन्छ, त्यसैले जाँच र उपचार योजना पनि फरक हुन्छ।

विशेषज्ञ खोज्नुहोस्

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

जानकारीका लागि मात्र — चिकित्सकीय सल्लाह होइन

यो मार्गदर्शन सामान्य शिक्षाका लागि हो, निदान वा व्यक्तिगत उपचार योजना होइन। योग्य चिकित्सकले तपाईंका लक्षण र स्वास्थ्य इतिहास मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

थप अवस्था मार्गदर्शिकाहरू